Wanneer je lichaam altijd waakzaam is — over de Polyvagaaltheorie en heling van een gevoelig zenuwstelsel
In mijn werk ontmoet ik vaak vrouwen die hun hele leven al het gevoel hebben dat hun lijf op scherp staat. Je doet je best, probeert rust te vinden, maar je lichaam blijft waakzaam. Dit is leven met een gevoelig zenuwstelsel — een systeem dat ooit werd ingesteld om te overleven, maar dat nooit echt ontspannen is.
Wat laat de polyvagaaltheorie zien?
De polyvagaaltheorie van Stephen Porges helpt ons begrijpen waarom dat zo is. Ons autonome zenuwstelsel werkt continu: het scant de omgeving op veiligheid, detecteert dreiging en regelt hoe we reageren — vechten, vluchten of bevriezen. Voor veel mensen die als kind niet volledig werden gezien of liefde moesten verdienen, is dit alarmsysteem extreem fijn afgesteld geworden. Je lichaam leert aanvoelen hoe anderen willen dat je bent en past zich voortdurend aan, tot in de kleinste vezels.
Een fijn afgestemd systeem — overleven als gewoonte
Als kind kan je geleerd hebben om jezelf altijd aan te passen: rustig blijven als iemand boos werd, extra lief doen om aandacht te krijgen, of je terugtrekken om de rust te bewaren. Dat werkt als overlevingsstrategie, maar kan blijven hangen. Een lichaam dat altijd in overlevingsstand staat, wordt geleid door oude patronen en alarmsignalen. Geen wonder dat kiezen voor jezelf soms onmogelijk voelt, of dat je het contact met je eigen gevoel kwijt bent.
Hoofd vs. lichaam: waarom denken alleen niet genoeg is
Veel mensen proberen te veranderen via hun hoofd: ze begrijpen, analyseren, lezen en zoeken oorzaken. Dat helpt in termen van inzicht, maar overleven zit dieper dan gedachten. Overlevingsreacties zijn automatisch en houden je vast in gevoelens van onrust, besluiteloosheid of somberheid. Het hoofd wil de touwtjes in handen houden omdat het ooit hielp. Maar loslaten is nodig — en dat gebeurt niet alleen in het denken, maar in het lichaam.
Terugkeren naar je lichaam — stap voor stap
De enige manier om het hoofd te laten weten dat het hier en nu veilig is, is door terug te verhuizen naar het lichaam. Dat gebeurt niet in één keer en ook niet door diepe psychoanalyse alleen — het is een gradueel proces van ervaren, terugkeren en integreren. Hieronder praktische, zachte stappen die helpen:
1. Begin met adem en aanwezigheid
Simpele ademhalingsoefeningen (langzaam in, langzaam uit) verminderen de alarmactiviteit. Niet als prestatie, maar als uitnodiging: “mag ik even hier zijn?”. Korte, herhaalde momenten van aandacht (30 seconden tot 2 minuten) op het lichaam — voelen van voeten op de grond, sensatie in handen — brengen het zenuwstelsel langzaam terug in het hier en nu.
2. Kleine fysieke aanrakingen of bewegingen
Een warme douche, handen wrijven, of zachte zelfmassage kan de ervaring van veiligheid vergroten. Lichaamsgerichte oefeningen zoals zachte rekking of wandelen zonder doel helpen ook.
3. Regulatie door ritme en voorspelbaarheid
Regelmaat in slaap, eten en beweging geeft signalen van veiligheid aan het zenuwstelsel. Kleine rituelen (koffiemoment, adempauze voor werk) zijn kalmerend.
4. Veilige verbindingen
Relaties die consistent, vriendelijk en grenzen-respecterend zijn, oefenen directe invloed op je zenuwstelsel. Soms betekent dit het terugschakelen van interacties die te chaotisch of triggerend zijn.
5. Stap-voor-stap verkennen van laagjes
In plaats van direct alle pijngebieden te willen onderzoeken, onderzoek je zacht: eerst de rand, dan iets dieper. Herkennen en benoemen van sensaties zonder oordeel is een sleutel.
6. Professionele ondersteuning
Lichaamsgerichte therapieën (bijv. somatic experiencing, sensorimotor psychotherapy), trauma-geïnformeerde psychotherapie of begeleide ademwerk-sessies kunnen toegang geven tot diepe regulatie.
Belangrijk om te weten
Mijn werk richt zich op lichaamsgerichte bewustwording, ontspanning, energiewerk en zachte regulatie. Het is bedoeld voor vrouwen die kleine stappen willen zetten naar meer rust, veiligheid en zelfvertrouwen. Mijn sessies zijn geen vervanging voor professionele medische of psychotherapeutische zorg bij ernstige trauma’s, complexe psychische klachten of medische aandoeningen. Raadpleeg in die gevallen altijd een gekwalificeerde arts of therapeut.
Het hebben van een gevoelig zenuwstelsel betekent niet dat je “kapot” bent. Het betekent dat je lichaam ooit moest beschermen. Met kleine, zachte stappen kun je leren dat je nu veilig bent, weer ademhalen, voelen en kiezen. Begin klein: één korte ademhalingsoefening vandaag, voel je voeten, stel jezelf zachtjes de vraag: “Wat heeft mijn lichaam nu nodig om zich veiliger te voelen?” Met geduld en herhaling kun je langzaam weer thuiskomen in je eigen lijf.